زاراوهی لهیلاخی باشێ لهئهردهڵانی و تێکهڵێکه له ئهردهڵانی و نهختاڵێ ههورامی
شهرام ناظری درسال 1328 در كرمانشاه ودرخانواده ای اهل موسیقی متولد شد . وی از زمان كودكی مانند اكثر خوانندگان كه صدای خوش
درخانواده شان موروثی بوده صدای خوش را از پدر ومادر خود به ارث می بردو پدرش كه صدای لطیف وخوش داشت
شهرام ناظری درسال 1328 در كرمانشاه ودرخانواده ای اهل موسیقی متولد شد . وی از زمان كودكی مانند اكثر خوانندگان كه صدای خوش
درخانواده شان موروثی بوده صدای خوش را از پدر ومادر خود به ارث می بردو پدرش كه صدای لطیف وخوش داشت
واز سبك قدما وخوانندگان آن دیار به خصوص شادروان شیخ داوودی خواننده بزرگ بهره گرفته بود فرزندش
راتحت تعلیم قرار می دهد ناگفته نماند كه قطب این خانواده مرحوم استاد حاجی خان ناظری بوده كه اكثر
موسیقی دانان كرمانشاه را با نت وموسیقی اصیل ایران تعلیم داده وخود از درویش خان وكلنل وزیری بوده است.
پدر شهرام ناظری ضمن آشنایی با گوشه ها و ردیف های آواز ایرانی با سه تار هم آشنایی داشته است
و شهرام در چنین محیطی پرورش می یابد . این محیط مناسب هنری موجب می شود تا وی در سن 9
سالگی اولین برنامه هنری خود را در رادیو كرمانشاه همراه با تار مرحوم درویشی .از نوازندگان معروف كرمانشاه اجرا نماید
وی سپس در سن 11 سالگی در رادیو تلویزیون ایران چند برنامه در جهت آواز ایرانی اجرا نمود و برای پر بارتر
كردن درك موسیقی و ارایه آن ارتباط بیشتری با پسر عمویش علی ناظری و درویش نعمت علی خان
خراباتی كه تاثیر بزرگ و مهمی بر آشنایی او با موسیقی محلی و كردی و درك آن .داشته اند برقرار كرد
وی كه چون همیشه در پی بهره بردن از مكاتب و استادان مختلف بوده در سال 1345 برای بهره
گیری از محضر اساتیدی چون شادروان عبداله خان دوامی - نورعلی خان برومند– عبدالعلی
وزیری – محمود كریمی و . . . مقیم تهران می شود و ضمن بهره گیری از این اساتید سه تار را نزد
استادان احمد عبادی – محمود تاج بخش – جلال ذوالفنون و محمود هاشمی فرا می گیرد . شهرام ناظری به مدت
یكسال در تبریز با نوازندگان و موسیقیدانان آن دیار مانند بیگجه خانی محمود فرنام قیطانچیان كه از شاگردان
اقبال آذر بودند درزمینه موسیقی ایرانی كار می كند. درسال1354 بنابه پیشنهاد نورعلی برومند به
استخدام رادیوتلویزیون در می آید واولین برنامة خودراباگروه شیدا به سرپرستی محمد رضا لطفی با مثنوی مولانا
وترانه ای ازشیخ بهایی اجرا می نماید وپس از آن باگروه عارف به سرپرستی حسین علیزاده وپرویز مشكاتیان
همكاریش را ادامه می دهد.
وی درسال 1355 درنخستین كنكور موسیقی سنتی ایران مقام اول رابه دست می آورد
درسال 1356 همراه باگروه سماعی به سرپرستی اصغر بهاری وحسن ناهید برای اجرای كنسرت در جشنوارة طوس انتخاب می شود . درسال 1358 همراه باگروه چاووش كه خود از اعضای اصلی آن بود در سخترین شرایط صدای موسیقی سنتی واصیل ایران رابه گوش
مردم هنردوست كشور رساند ودرهموار كردن راه و اصالت این موسیقی نقش مهمی داشت .
شهرام ناظری از سال 1357 تا 1360 با تلاش پی گیر وبی وقفه نوارهای چاووش (2) (3) (4) (7) (8) را
باهمكاری گروه چاووش گروه شیدا وگروه عارف به سرپرستی محمد رضا لطفی حسین علیزاده
وپرویز مشكاتیان ونوار مثنوی موسی وشبان راباهمكاری جلال ذوالفنون وبهزا د فروهری .
نوارشعر وعرفان رابا همكاری نوازندگان مركز حفظ واشاعه موسیقی سنتی ایران وگروه مولانا به
سرپرستی جلیل عندلیبی نوار سخن عشق باهمكاری گروه تنبور شمس . مرا عاشق را با همكاری
گروه عارف به سرپرستی پرویز مشكاتیان تهیه كرد.
او از سال 1360 به بعد كم كم فعالیتش را كاهش داد وبه طرق مختلف مشغول تدریس موسیقی وردیفهای آوازی به علاقه مندان گردید . از سال1364
به بعد با همكاری گروههای موسیقی ایرانی كارهای زیبایی را به بازار موسیقی عرفانی واصیل ایرانی عرضه ساخت كه از درخشانترین این اثرها رامی توان
گل صد برگ با همكاری استاد جلال ذوالفنون آتش در نیستان با همكاری استاد جلال ذوالفنون
نواركنسرت اساتید با همكاری گروه استاد فرامرز پایور بی قرار با همكاری گروه جلیل عندلیبی ……… حیرانی
سفر به دیگر سو
شهرام ناظری طی فعالیت هنری خود برای اجرای كنسرتهایی موسیقی اصیل ایرانی وعرفانی سفرهای
بیشماری به كشورهای آسیایی اروپایی وآمریكا داشته است ودر فستیوالهای جهانی نیز حضور به هم رسانیده است .
وی درسالهای اخیر باحضوری بیشتردركنسرتهای داخلی كه با همة زحمات ومشقات اجرای آنها به
دلیل كمبود امكانات وغیره ... مواجه بوده به درخواست علاقه مندان خود جواب مثبت داده است وحضوراو
درجشنوارة موسیقی فجردرسال 1380 به همراهی پسرش حافظ ناظری را شاید بتوان گفت یكی از
مهمترین وقایع دردوران این جشنواره به حساب آورد چنان كه جایزة اول این فستیوال به عنوان بهترین
خوانندة موسیقی سنتی را نصیب خود ساخت.
شهرام ناظری از جشنوارةمهر نیز جایزة مخصوص هیئت داوران را دریافت کرده است.
البوم هایی که از استاد شهرام ناظری در بازار یافت میشود
در لیست زیر اسم تمامی البوم ها موجود نمی باشد
۱ـ شورانگیز حسین علیزاده
۲ـ یادگار دوست کامبیز روشن روان
۳ـ ساقی نامه صوفی نامه ۱ کامبیز روشن روان
۴ـ ساقی نامه صوفی نامه ۲ کامبیز روشن روان
۵ـ لیلی و مجنون فرامرز پایور
۶- کنسرت اساتید موسیقی ایران فرامرز پایور
۷- دل شیدا فرامرز پایور
۸ـ گل صدبرگ جلال ذوالفنون
۹- آتش در نیستان جلال ذوالفنون
۱۰ـ مثنوی موسی شبان جلال ذوالفنون
۱۱ـ صدای سخن عشق علی ناظری
۱۲ـ حیرانی کیخسرو پور ناظری
۱۳ـ مهتاب رو کیخسرو پور ناظری
۱۴ـ آواز اساطیر علیرضا فیض بشی پور
۱۵ـ چاووش 2_ 3_4_7_8 گروه چاووش
۱۶ـ بی قرار جلیل عندلیبی
۱۷ـ کیش مهر جلیل عندلیبی
۱۸ـ لاله بهار پرویز مشکاتیان
۱۹ـ کاروان شهید پرویز مشکاتیان
۲۰ـ کنسرت ۷۷ گروه کامکار
۲۱ـ کنسرت کامکار گروه کامکار
۲۲ـ در گلستان هوشنگ کامکار
۲۳ـ بشنو از نی فریدون شهبازیان
۲۴ـ کنسرتی دیگر داریوش طلایی
۲۵ـ سفر به دیگر سو کیهان کلهر و حمید متبسم
۲۶ـ ساز نو اواز نو حمید متبسم
۲۷ـ چشم به راه عطا جنگوک
۲۸ـ غم زیبا مسعود شناسا
۲۹ـ شعر وعرفان
۳۰ـ نجوا
۳۱ـ بهاران آبیدر
۳۲ـ زمستان
۳۳ـ سخن تازه
متن ترانه
شاهنامه به زبان کردی
-----------------
ده رمانِ زامان، دَرده گه یْ کاریم(درمان دردهای زخم کاریم)
هامْ رازِ نالَه یْ ، شُوان بی داریم(همراز ناله شبهای بیداریم)
راحَتی جَستی مِیْنَتْ بارَگَم(آرامش جان محنت بار من)
مَرحمِ سینه یْ پِر ژِه خارَگم(تسکین دل پر ز خار من)
آیْ را حَتی جَستی مِیْنَتْ بارَگَم(آرامش جان محنت بار من)
مَرحمِ سینه یْ پِر ژِه خارَگم(تسکین دل پر ز خار من)
کُوا لِیْلی، نیا لِیْلی، چیا لِیْلی (کجاست لیلی، لیلی نیست، لیلی رفته)
خیال دُ وِیْ تُاو نیشْتَنِ وَ جَرْگَم (فکر وخیال تو ناگهانی بر دل من نشست)
وَه دوریتْ قَسَمْ ، رازیمُ وَ مَرْگَم(به دوریت قسم به مرد نم راضیم)
هی چه مانمَ رﻳﮊاوْ، روخسارَم زرْدَه ن له داخِ یارانْ پیرانِمُ کَردَنْ(چشمانم مانند ریجاب است"نام رودی در یکی از مناطق کرمانشاه" رخسارم زرد است غم یاران پیرم کرده است)
آیْ شَرطِِمْ شَرطیوَنْ، مَجْنونْ شَرط کَردَ ن (عهد من همان عهدیست که مجنون بسته)
لِیْلِی مِن تونی تا وِ رویِ مَردَنْ(لیلی من تو هستی تا زمان مردن)
کُوا لِیْلی، نیا لِیْلی، چیا لِیْلی (کجاست لیلی، لیلی نیست، لیلی رفته)
ترانه روسم ( روسم)
وَ یاد ا و روﮊَه تا ج وَ زال سَنیْ(به یاد ا ن روزی که تاج را ازدست زال گرفتی)
گِلیمْ پوشْ کِردی، پوسِ بورْ کَنی (لباسی مانند گلیم پوشیدی و پوست ببر را دراوردی )
فِدایْ ناوِدْ بامْ صاحِبْ زورُ و رَخْشْ، بورِ بیَنْدیش شیرِ دِلْ نَلَخْشْ روسَم(ای صاحب زور و رخش شیر شجاع و ببر نترس فدای اسمت شود)
فِدایْ ناوِدْ بامْ صاحِبْ زورُ و رَخْشْ، بورِ بیَنْدیش شیرِ دِلْ نَلَخْشْ (ای صاحب زور و رخش شیر شجاع و ببر نترس فدای اسمت شود)
پوسِ بورِ رَزْمْ بپوشَ نَوَرْ(لباس رزمی را که از جنس پوست ببر است بپوش)
ران بِنْیَهْ رِکاوْ رَخْشِ تَکاوَر(پایت را در رکاب رخش تکاور بگذار )
اَشْکَبوسْ راگِیْ مِیدانْ کَرْدَنْ بَر(اشکبوس راه میدان را در پیش گرفت)
وَسوزْ مَپِرْ سُ هَوایْ پیلَهْ تَنْ(با تمام وجود همرزم خود را جستجو می کند)
روسم
اَشْکَبوسْ راگِیْ مِیدانْ کَرْدَنْ بَر(اشکبوس راه میدان را در پیش گرفت)
وَسوزْ مَپِرْ سُ هَوایْ پیلَهْ تَنْ(با تمام وجود همرزم خود را جستجو می کند)
روسم
روسَمْ وِه رِزِهْ نَخاوْ
وِه رِزِهْ نَخاوْ کِیْ وَخْتِ خاوَهْ(رستم بلند شو نخواب الان کی وقت خوابیدن است)
وِه رِزِهْ نَخاوْ کِیْ وَخْتِ خاوَهْ(رستم بلند شو نخواب الان کی وقت خوابیدن است)
وَخْتِ دارُ وداینْ اَفراسیاوَه ن (وقت به دار کشیدن افراسیاب است)
روسم
وَخْتِ دارُ وداینْ اَفراسیاوَه ن (وقت به دار کشیدن افراسیاب است)
سِپاهیْ بورِزجانْ کََردی سَرْ نگونْ (سپاه برازجان را سرنگون کردی )
زنون جادو قَلْتانی وَ خون (زنون جادوگر را در خون غلتاندی)
سیه خورشه زَنگی شای تَرْزین سُوار وِه شُو وسپاسانش کَردی تارُ ومار (شبانه سپاه خورشه زنگی که سوار کار خوبی بود را تار ومار کردی )
روسم
سیه خورشه زَنگی شای تَرْزین سُوار وِه شُو وسپاسانش کَردی تارُ ومار (شبانه سپاه خورشه زنگی که سوار کار خوبی بود را تار ومار کردی )
لَسَرْ تا وَه پا سیا بَرْگِمِهْ (سر تا پا سیاه پوشیدم)
لَسَرْ تا وَه پا سیا بَرْگِمِهْ (سر تا پا سیاه پوشیدم)
بی دوس قِرْچَهْ قِرْچْ ریشِیْ جَرْگُمِهْ(در فراق دوست ریشه دلم در حال سوختن است)
لَهْ تاوِ دوریتْ دِل بی قَرا ره ن(دلم به خاطر دوریت بیقراره)
بینایی دیدِ م جَهْ خَفَهْ تْ تارِه ن(از غم دوریت چشمانم تار شده)
بینایی دیدِ م جَهْ خَفَهْ تْ تارِه ن(از غم دوریت چشمانم تار شده)
روسَم وَه فدای رَخْشِ گُلْگونِتْ(رستم فدای رخش گلگونت شوم)
…
ایرانی تَه نیا وه توش هَن اومید (ایرانی فقط به تو امید داره)
جای ئومیدشان مه که نا ئومید(امیدشان را نا امید نکن)
.
ترانه چاه بیژن :
آیْ ، اَرﮊَنْگ کیشَکْچی، ویمْ چانِشینِمْ خَلاصیمْ وَدِسْ لِیْلی ، لِیْلی ، لِیْلی ، لِیْلی
رُوسَمْ مَوینِمْ یار اِیْ یار، یار اِیْ یار(ارﮊنگ نگهبان ومن درون چاه اسیرم ونجات خود را در دستان رستم می بینم)
مَگَرْ هَمْ روسَمْ بَرا رومْ لَبَنْ بَرْچیمْ لَتَلَسْ لِیْلی ، لِیْلی ، لِیْلی ، لِیْلی
دیوانِ پور فَنْ یار اِیْ یار، یار اِیْ یار(مگر دوباره رستم مرا از بند بیرون بیاورد واز دست دیوههای حیله گر رها سازد)
...
سِتارِیْ اَبرَنْگْ هاوردم شارِمْ شو (ستاره ابرنگ مرا امشب به شهر اورد )
سِتارِیْ اَبرَنْگْ هاوردم شارِمْ شو (ستاره ابرنگ مرا امشب به شهر اورد )
سِتارِیْ اَبرَنْگْ
مِنیچْ راگُزَرْ بی داوا و جَنْگْ یا وا مه و حُوضور وینِیْ لالِ لَنگْ(من هم مانند یک ادم کر ولال بدون بحث خدمت شما رسیدم)
یا وا مه و حُوضور وینِیْ لالِ لَنگْ(من هم مانند یک ادم کر ولال بدون بحث خدمت شما رسیدم)
سِتارِیْ اَبرَنْگْ هاوردم شارِمْ شو (ستاره ابرنگ مرا امشب به شهر اورد )
سِتارِیْ اَبرَنْگْ هاوردم شارِمْ شو (ستاره ابرنگ مرا امشب به شهر اورد )
سِتارِیْ اَبرَنْگْ
مِنیچْ راگُزَرْ بی داوا و جَنْگْ یا وا مه و حُوضور وینِیْ لالِ لَنگْ(من هم مانند یک ادم کر ولال بدون بحث خدمت شما رسیدم)
یا وا مه و حُوضور وینِیْ لالِ لَنگْ(من هم مانند یک ادم کر ولال بدون بحث خدمت شما رسیدم)
هَرْ وَقْتْ مَشْنَوَمْ مِنْ وَه گوشم دَنگْ تانِهْ مَوینِم مِنْ لَه چایْ اَرﮊَنگ (هر وقت من صدایی را میشنوم این صدای طعنه های چاه ارﮊنگ است)
آیْ ، اَرﮊَنْگ کیشَکْچی، ویمْ چانِشینِمْ خَلاصیمْ وَدِسْ رُوسَمْ مَوینِم لِیْلی ، لِیْلی ، لِیْلی ، لِیْلی
...
مَگَرْ هَمْ روسَمْ بَرا رومْ لَبَنْ بَرْچیمْ لَتَلَسْ دیوانِ پور فَنْ
برای دانلود آلبوم آواز اساطیر و سایر آلبوم های استاد شهرام ناظری می توانید به آدرس زیر مراجعه کنید و در قسمت جستجو کلمه شهرام ناظری را تایپ نمایید.
جوغرافياي له يلاخ
ناوچه ي پان وبه رين و دشتي له يلاخ له روژ هه لاتي شارستاني سنه دايه له دابه شكاري و لاتدا
سه ر به شارستاني قوروه يه( qorvah) له پاريز گاي كوردستان پان و به ريني ئه م ناوچه يه 7/1623 كيلو مه تري چوار گو شه يه. چوار لاي ئه م ناوچه يه له بواري جو غرافيا ييه وه به م چه شنه يه:
و سنوورو سه ر حه داتي ئاوايه: سنووري له لاي باكو وره وه دراوسي شارستاني بيجاري( ) گه روسه له لاي باشووره وه دراوسي سونگور(sangar) سونقوري كوليايي وكامياران . له لاي روژهه لاته وه دراوسي ناوچه ي ئه سپه ناواي (aspanawa ) شارستاني قوروه . له لاي روژ ئاوا (خورنشين) وه دراوسي شارستاني سنه يه .
هه لبه ت له لاي باكووري روژ ئاواوه دراوسي ناوچه ي حوسين ئاواي سنه يه .سه رحه داتي جوغرافيايي له يلاخ له باشووروه گونده كاني نه وي ئاواو ( naweawa ) حاجي ئاواي گه وره ( hajawa )
و دي ره قه ( deraqa )هه تا سه راوشارك(serawshark ) و بايته مه ر(baytamar ) له لاي باكووره وه يه .ناوچه ي له يلاخ به سه رچه ند ديكو و اتا ديهستان وه ك ديكوي ناوه ندي ديولان(dewlan) .
ديكوي بلواناوا ( bolwanawa )به ناوه ندي بلواناوا ـ ديكوي قوروچيا (qorochea ) ديكوي
حه سه ن ئاوا( hasnawa ) و ديكوي به له ده سي( baladasy ) دا به شكراوه . .ناوچه ي له يلاخ له ئيستادا 113 گوندي هه يه كه 99 گوندي ئاوه دانه وژياني تيدا به رده وامه ـ ئيستاي 14 گوندي ژياني
وه رزيري هه يه واتا له وه رزكاني به هارو هاوين ژياني تيدا به رده وامه . جه ماوري ئيستاي له يلاخ به پيي سه رژ ميري دام وده زگاده د وله تيه كان 74 هه زار كه سه ه ـ ته نيا شاري ئه م ناوچه يه كه نوينه رايه تي دايه ره ده وله تييه كاني تيدا يه شاروچكه ي ديولانه جه ماوره ري دانيشتوي ديولان 21 هه زار كه سه له گه ل جه ماوه ري گه روكي گونده كاني ده گاته 23 هه زار كه س
ـ چوم و رو باره كاني ئه م ناوچه يه بر يتين له ـ چو مي به رده( bardh ) كه ده رژيته چومي
ته رواله وه ( talvar ). چومي قوري چيا ـ چومي كه ريم ئاوا( karemawa ) ـ چومي ئاره زند
( arazand ) كه له لاي خواروي گوندي ده لگه وه له (daleg ) گه ل چومي ته روال يه ك ده گرن
وبه ره و گوند ه كاني ئه ودلا وا( awdelawa ) و شاليا واي ( shaleawa ) قوروه له گه ل چه مي
شوري(shor ) قوروه يه ك ده گرن له دواييه ا ده ژينه زه رياي كاسپنه وه ( caspean)
و روباري سپي رود ـ كيو ه كاني ناو چه ي له يلاخ ئه م كيوانه ن ـ كيوي سورمه لي( sormali ) - كيوي چه شمه مه ره (chashmmerah )ـ كيوي كوچك سپي ( kochek sepy) كيوي سويسن( sosan ) ـ كيوي
عه بدولره حمان( abdolrahman ) وخاتوون شيشه ري( khato shesheahrey ) ـ كيوي خه سره وكوژ
( khsrokosh ) ـ كيوي ناوه ران ـ ( nawaran ) كيوي ئاخي كه مال ـ ( akhekamal )كيوي شه يدا -
( shaeda ) سولتان سه راجه رين ( soltansarajaden ) سولتان عه لي( soltaali ) -
باوه سور خاو ( bawasorkhaw)و قله ر(qalar)
.له دام وده زگا و دايه ره ده وله تييه كانا ئه وگوند و ديها تانه كه به ميژووي و كون وخاوه ن
ئاسه واري باستاني ده يناسن ـ ديولان و باشماخ ـ ( bashmakh)وسه يني ( wesany ) وكه رونان
( karonan ) كه له ده وراني كوندا فيرگه ي عليمه دينيه كانيان بووه . به لام راستيه كه ي ئه مه يه كه هه موو گونده كاني ئه م ناوچه يه خاوه ن ميژوويه كي دووررودريژن و ميژوو يه كي كه و نارا يان هه يه . وه ك ئاره زه ن ( arazan )له 10 كيلو مه تري باكووري روژ هه لاتي ديو لان كه ئارزانته كان به گه واهي ميژوو يه كي له شه ش تايفه ي پينكهينه ري ده وله تي مادن ـ دوكتور مه سعوود گولزاري باستان ناسي ئيراني له كتيبه كه ي به ناوي كوردستان ـ كرمانشاهان ده نووسي ئاريزين وئين بير دووكه س ياخي بوون له ده وراني ده سه لا تداري لولو بي وگويته كاندا ـ
ژه نه رال ئيحسان نووري له په رتوكي ميژوي ريشه ي نژادي كوردا ده نووسي . هه روا كه مايه رله ئاراراتي ناوه ندي ماژو موغ ده بيني ـ له ولاتي ماننا يه كان ئارزانته كان ده بينين . جه نابي ئايه توللا
مه ردوخي كوردستاني له سه ر واژه ي ئاريا ده نووسي ـ ئاروئاير وئاهيروئاته روئازه رله كورديدا به ماناي ئاگره . وئا ريا ياني سه رزه ميني ئاگري يه كان واته ولاتي زه رده شيته كان . به س به م جوره ئاره زه ن ده بينه مه لبه ندي زانا ي ئاگري . واتا سه رزه ميني موغاني زه رده شتي ـ
سووره جو ( sorahjo ) (12 كيلومه تري باكووري روژهه لاتي ديولان ) ـ سووره له ئاويستا به مانا ي دلير وپاله وان هاتووه سوخراييان يه كي له حه فت بنه ماله ي ده وراني ساسان يه كانه كه گه وره ي ئه م بنه ماله يه له كاتي تاجگوزاري تاجي له سه ر پادشاه ناو وهه روه ها يه كي له هه فت بنه ماله ي ده وراني ئه شكاني يه كان بنه ماله ي سووره بووه . كه له ره سم ويا ساي تاجگوزاري به شدار بوون هه روه ها له به لگه بابلي و ئا شووري يه كانا ناوي پايته ختي نايري يه كان شاري سوورها تووه .
ده توانين بليين كه سووره جي يه ياني جيگاي دليران و يا باشگاي پاله وانان ويان جيگاي باوه سور خاوي نيگا باني كوانووي كيوي شه يدا روو گه ي زه رتو شتيان بلواناوا(bolwanawa) ـ بل وشه يه كي عبيري يه . كه عبيري يه كي له زمانه سامي يه كانه ـ بل وبعل به ماناي هه تاو(خورشيد) هاتووه ياني
سه رزه ميني ئافتاب جان بي ناس له كتيبي تاريخ جامع اديان ده نووسي بل وشه يه كي عيبري يه وبه ماناي مالكي مولك وخاوه ن زه وي ديت . ئه وه ي كه راستي يه وشه ي بل وشه يه كي بابلي يه وبابلي يه گان له ده وراني گوتييه كاناله ژيرچاوه ديري وده سه لاتي گوتييه كانا بوون و خه تكي ئه م ناو چه يه گوايه ئامؤ شوي ولاتي بابليان كردبي و خوايه كه ي ئا وانيان په ره ستش كردبي ـ هه روه ها ئه م ناوه ده تواني بلوه ند ئاوابي . وه ند له كورد يداياني خويندن كه گوايه له جيگاني ئه م گونده ستايشگاي كوني ئه سپه ند مان(aspandman )كه زه رده شتي بوون ـ بووگه .
بلوه ندئاوا ـ ياني جيگاي راز ونياز وستايش خواي هه تاو ـ
وشه ي له يلاخ(laelakh) وشه يه كي توركي مه نغوولي يه به ماناي سه رده سيرو زوزان ديت ئه م واژه له كاتي تالان وچه پاوي توركاني سه لجوو قيدا به سه رنا وچه ي ئه سپه ندمان( aspanman) داخوي
داسه پاند . ئه سپه ند وشه يه كي ئاويستايي يه به ماناي پاك وپاكزاد ها تووه ـ ئه سپه نتان مينو فريشته ي خيري ئاييني ئه هورايي يه .ئه سپه ندمان له بواري ريز مانه وه وشه يه كي تيكلاوه ـ مان له كورديدا به ده سه لات وملك ومال وسامان ده لين . ئه سپه ندمانياني سه رزه ويني پاك وپاكي ـ
سه رزه ويني بيروباوهري چاكه ـ(مدينه فاضله )
زاراوه
زاراوه ي خه لكي ئه م ناوچه يه كه ( ناسراوه به بيوه و نه يوه يه ) به پيي دا به شكاري زماني كوردي له دسته ي زاراوه ي گوراني جي ده گري- مه ستووره ي ئه رده لان ده لي زاراوه ي خه لكي ئم ناوچه يه گوراني بوه و هه تا ئه م دووسه ده ي دواييه خه لكي ئه م ناوچه يه به هوي هاتني عه شيره ته كورده كانه وه وه ك شيخ ئيسما يلي يه كان ( shakhasmaely) - جافه گان ( jaf ) - گورگه يي كان( rgahe go)
و بليله وه نه كان ( belelawan ) به رولاي كرمانجي سنه يي گوردراوه- بن زاراوه ي له يلاخي
گوراني كه لهوري يه. به جوريك كه له هه مو زاراوه و بن زاراوه كاني زماني كوردي له م بن زاراوه يه دا جي خوي گرتووه- له باشووري له يلاخ ئا سه واري زاراوه ي گوراني هيشتا هه ر ماوه كه خه لكي
ئه م به شه ي له يلاخ به ئه را ئه راكان ناويان ده به ن
عه شايه ره كوردكان
عه شايه ره كوردكان له بنه واي له يلاخ ده ژين و و شيوه ئا خاوتنيان له نيوان سوراني و كرمانجي
سنه يي دايه تايفه كاني نيشته جي له يلاخ – له راستيدا خه لكي ئه م ناوچه يه خويان به دو تايفه ناو ده به ن ( تايفه ي كورد و تايفه ي گوران )تايفه ي كوردكه له چوار تايفه وعه شا يه ري كورد پيكهاتوون و
له نبه واي له يلاخ ده ژين گورانه كان له ناوه ندو با كووري له يلاخ دا نيشته جين.
تايفه كاني له يلاخ بريتين له ـ به راز ـ سلسله ـ زه ندي ـ ته مه رتوزه يي ـ تاريمرادي (تاليمورادي) چوخه ره ش ـ ميره كي ـ پازوكي ـ شامه سووري ـ دوراجي ـ بوره كه يي ـ لاله يي ـ مه حموود جبره يلي ئاسه واري ميژوويي :
گومه زي كيوي شه يدا : له لو تكه ي به رزي ئه م كيوه يه دا گومه زيكي هه يه كه له تحفه ي ناسري وحديقه ي ناصريي دا هاتووه كه سوبحان ويردي خاني ئه رده لان كاتي كه له يه ن نادرشاي هه وشاره ( افشار) وه به ره و ئه سفه هاني ناوه ندي حكوومه ت ده خوازري . له هه مه دان كوچي دوايي ده كا وبه رانبه ري وسيه تي خوي له گومه زي كيوي شه يدا ي ناوچه ي ئه سپه ندمان ئه سپه رده ي خاك ده كري ئه م كيوه له لاي خه لكي كيويه كي پيروزه وبه شه يداي نازدار ناسراوه ـ چه ندين ئاسه واري به ردين له داميني كيوي شه يدا ي هه يه كه ناسراوه به شه يتان بازار كه هيشتا نه زا نراوه ميژووي ئه م ئاسه واره هي چه ده ورانيكه ـ خه لكي ئه م ناو چه يه بروايان وايه كه نه م چه ن سوار كاره په لا ماري شه يداي نازداري خوشكي ئيمام ره زا ئه دن و به هوي دوعاي ئه م خاتوونه وه ده بنه به رد
(جي سه رسورمانه)
سه ر چاوه كان
زانيار ييه ئاماري يه كان وهه ژماري گوند وچوم وكيوه كان : به خشداري ناوچه ي له يلاخ
كردستان ـ كرمانشاهان مه سعوود گولزاري
ميژووي زاگروس : ره شيد شيخ عه بدولره حمان
كوردوكوردستان : ئايه توللا مه ردوخ
تاريخ جامع اديان جان بي ناس
تاريخ ريشه نژادي كرد : احسان نوري
كوردو كوردستان : دكتور سديق بوره كه يي
ئاماده كارو ليكوله ر نو و سه ري وتار : خه ليل ئه حمه دي
لێگه ڕێ با دڵم بگري ژيري مه که وه به لايه لايه
وه رزي ئه وين زه ردو کزره باران نه بێ دادێ نايه
ئێمه بێستانێکمان داچاند ، بوو به پاروي ڕه شه بايه
ئێمه داستانێکمان نه خشاند ، بوو به ئازاري دنيايه
لێگه ڕێ با دڵم بگري گيانه هێشتا سه ره تايه
لێگه ڕێ با شه و درێژ بێت ڕۆژي ئێمه هه ر هه ڵنايه
لێگه ڕێ با دڵم بگري ژيري مه که وه به لايه لايه
وه رزي ئه وين زه ردو کزره باران نه بێ دادێ نايه
ئێمه بێستانێکمان داچاند ، بوو به پاروي ڕه شه بايه
ئێمه داستانێکمان نه خشاند ، بوو به ئازاري دنيايه
لێگه ڕێ با دڵم بگري گيانه هێشتا سه ره تايه
لێگه ڕێ با شه و درێژ بێت ڕۆژي ئێمه هه ر هه ڵنايه
ههڵهبجه
ســیروان دهخــیله ئــاگر دهبــارێ
شهپۆلێ به خور بهاوه جارێ
ڕهشماڵانی جاف هۆبهی دهشت ودهر
کهوای پولهکهی گڕیان کردهبهر
بهرداشی ئاشــی ئاشــوبی گــهردوون
بهناخی کوردا کهوته هاتوو چون
زریــکهی ساوای مــهلۆتــکــه ــکراو
دێت له نێو ماڵ وحاڵی به جێماو
ئاگر له دهوری لانک بهر بوه
ئاســمان ههناوی کوناو دهر بوه
مناڵ پشتوێنی باوکی توند ئهرێ
باوک بهڕێوه ئهکهوێ وئهمرێ
لهولاوه خوشک ئهیهوێت ڕاکا
خۆی بهقوربانی باوک و برا کا
فریاناکهوێ یهخهی خۆی بدڕێ
چۆلهکهی گیانی بۆ ئاسمان ئهفرێ
قهتارهی خێڵی وێڵی کۆڵ بهکۆڵ
بهرد وهدهنگ دێنێ ئهم دۆڵاو ئهو دۆڵ
ئهم پیی زاماره لهکۆڵی ئهوا
ئه چۆک دادهدا له نیوه ڕهوا
زهڵم به پهرۆش سیروانه ڕێگهی
بهڵام باخی میر سوتانه جێگهی
دوندی شهمێران،ههواری ههڵگورد
پرسهدهگێڕێ بۆئهم حاڵهی کورد
سیروان دهخیله دهشتی شارهزور
سهوزی دهپۆشی ههڵگهڕا بهسور
دهمی بههاره هۆبهی دهشتو کۆ
بۆ لهبار بچن نێرگزو شهوبۆ؟
کامدار، کام دهوهن ، کام چڵه گیایه
ئهمێستا پچهک ههناسهی تیایه
ترۆپکی چری شاخی ههورامان
به دووکهڵ ئامان، لهخوێنا دامان
چیای شهرامو کهژی ئاسنهوهر
غهرقی خهردهلن پێ تا تهوقی سهر
شیوی دهره قوڵ چهمی خوا جایی
بسکی خۆ دهڕنن لهتاو کمیایی
چهمو جوباری پڕ مرواریم ڕۆ
سروشتی جوانی کوردهواریم ڕۆ
خاکی بهراوو مێرگی شینم ڕۆ
مهندیلی کهژی بلورینم ڕۆ
بێستانی وشکی کوردوستانم ڕۆ
ئاســمان دهخیله بارانێ داکه
خهڵک شپرزهو گهلێک هیلاکه
گهر ڕۆژی حهشرهو مهرگهو کۆتایی
ئێمهش ئامادهین بۆماڵــئــاوایی
بهڵام واتازه خهڵکی لهژینا
دهگهڕێن بهناو کهونی بهرینا
بۆدهبێ ئێمه له بــسته خاکێ
ههموودهم ڕهوکهین لهدهست زوحاکێ
ســیروان دابهستهی خاکی چهند ساڵه
چاوی بێ خهمی مێژووی ئهم حاڵه
بهخوڕ داگهڕێ به گهرمهسیرا
بهناو کهندهڵان بهخاکی سوێرا
ههرهسهی گڕو ئاسن بنێره
خۆبادان لهوێ و زرم وکوت لێره
شاری شههیدان شاکاری خۆشی
تارای پیرۆزی شۆڕشی پۆشی
ئهمخاکه خاکی کوردی دلێره
بێشهی بڵنگهو جهنگهڵی شێره
ههرقارهمانێک لهم گهله تیاچێ
دڵۆپێ خوێنی به فیڕۆ ناچێت
خوێنم خهڵاتی ئاڵای سورهکهم
بۆ هێرۆ شیمای شارهزورهکهم
* * * *
ههر لهباهاری 1988 دا ئهم وشانهم ڕیزبهندکردو لهیهک لهبۆنهتایبهتیهکانی یانهی فهرمانبهران ، له هاوینی ههمان ساڵدا به مقام ههندێ لهم بهیتانهم چڕی من لهوڕۆژگارهدائهم ویست بهرههمیکی هونهری و پێشکهشکهم نهک شعرێکی هاوچهرخ و سهرکهوتوو بۆیه چون لهم ههڵوێست لهم شیوهنه شیعره پهشیمان نیم
سه رت شورکه
ملت که ج که
چاو مه گیره بو ئاسمان و ئه ستیره و خوا
ئه وه ی بستیک خاکی نه بی
خواو ئه ستیره و ئاسمانی کوا
بهشێتانه خۆشم ئهوێ ی
چونکه گوڵم
من شێتم…….. شێت
مردن نهبێت
من و تۆ ههر بۆ یهك ئهبین
مه هێڵه شهو به سهر باڵای ڕۆژی ئهوینا ڕاکشێت
بۆ یهك ئهبین
ئهی هێشتاکه نهتبیستووه
قسه له زارۆ…….. یا له شێت
* * * * *
بیرم ناچێ …… که پێم ووتی خۆشم ئهوێ ی
ڕهنگت گۆڕاو …….. تووڕه بووی لێم
ووتم بڵێ ی
تاوانێکم ئهنجام دابێ و
بووبێ به جێگهی دڵ تهنگی ! ،
چهند خۆش بوو لام
تۆ له من تامهزرۆ تر بووی
_ ووتت گوایه خۆشت ئهوێم
ئهی بۆ ساڵێکه بێدهنگی…
* * * * *
بهفره بارێ
کلو…. کلو سپی…. سپی،،، دێنه خوارێ
ئهم گهردوونه ههر ئهیهوێ پهستم بکا
بۆ ناتوانێ بهفرێکی وهك
چاوی ڕهشی تۆ دابکا…..
* * * * *
ئیرهییم به بهختم ئهبرد
تۆش پێت ووتم چهند کڵۆڵی….
کورد ووتهنی:_
گهر بچیته سهر ڕووبارێ
ڕا ئهبینم یهك دڵۆپێ ئاو نهبینی
سهر باری ئهم بهخته ههشه
دهروونت هێنده پێ ی گهشه
منیش ووتم قهیدی چی یه
گرنگ بهختم،. وهك چاوهکانی تۆ ڕهشه.
سالار جهوههر….. له نامیلکهی(ئهو شیعرانهی تۆ ئهبینن)
جوكیكی تازه له وڵاتی عه جایب
یان شتیكی عه جیب لێ وڵاتی كه نینی
به راستی له م دنیاێه شتانی كه نینی روو ئه دات .
ئه و شوێنه (شوێنیك له هه موو شوێن) زادگای باوكمه . هه ر چه ن جارێ نه قڵیكی پێ كه نینی له وێوه دێته گوێم.له و خه ڵكه شۆخ و گه مه بازه ی.به راستیی بۆ خۆیان فیلمن به كاراكترهاییكی به رجسته وه كوو خالۆ ئیبرایم،مامه حه مه(ئه وه نازناویانه)، عه لی به چه و....
جا با چیرۆكی عه لی به چه شتان بۆ بگێڕمه و. حكایه ت ئێژی له و ساڵانه ی ده هه ی چلدا مامۆستای مه دره سه به مناڵان وتوویه:شنیدم علی رو زدید.نزنیدش علی بچه س
له وساوه عه لی به عه لی به چه ناسراوه .
ئیدی له شۆخ ته بعی ئه و خه ڵكه حكایه تیكی تر:كا براێك دیواری بۆ مامه حه مه چنیبوو.ژنه كه ی وتبووی :مامه حه مه ئه گه ر دیوار بڕژێته مل شووه كه م له كۆڵت نابمه وه ئه ویش وتبووی "ئه وسا منیش له كۆڵ تۆ نابمه وه"
جا خه ڵك به عاده تی كوردیاتی بوونه ته دوو حزبی گه ڕه كی خواروو-گه ڕه كی ژوورو.شه ڕی ئه و دوو حزبه ش سه یر و داستانی فره س كه دوایی ئه یگێڕمه وه .
له هه واڵی تازه :ماوه یكی له مه وپێش وتیان ژنی نه ورۆز ..باپێناسه ێك بده م .نه ورۆز كوڕیكی ئارام و ده س نه چووه . ماوه ێك له مه و به ر ژنی خواست كه ئه ویش كچی پیاویكی ده س نه چوو خۆیشی ئارام( و به قه وڵی خه ڵك سه پۆل )بوه هه واڵ واێه كه دوای رۆیشتنی نه ورۆز بۆ كرێكاری له تاراندا ژنه كه ی له به ر گه مه هاێیك وه كوو بوختیان و ئازاری خه ڵكی شۆخیباز وه كوو شێتی لێ هاتووه . من به ڕاستی پێكه نیم ئه وه نده ی كه هێنده ی نه مابوو شه ق ببه م .به خۆم ئه مگووت بڕوانه ئه و خه ڵكه ئه و ژنه فه قیره یان شێت كرد بزانه چه نده یان شۆخی له گه ڵ كردووه.
كه ورد ورد سه رنج ئه ده م كوێنه ی جیهان وڵاتی عه جایب نیه؟؟؟كام خه ڵك لهم شۆخیانه و یان جۆرگه لی دیكه گه مه له ته ك جنسی دووهه م ناكه ن ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
ئاسمانی تۆ بهر پێ خۆته
سهرت شۆڕ که
ملت کهج که
چاو مهگێڕه بۆ خوا ئهستێره و ئاسمان
ئهوهێ بستێک خاکی نهبێت
خوا و ئهستێره و ئاسمانی کوا
عهبدوڵڵا پهشێو

